LEBUH Ex-Menteri Besai, Tan Sri Muhyiddin Yasin ngena jaku Wilayah Sarawak (Sarawak Territory), ukai Nengeri Sarawak (Sarawak State), ba siti pengawa begulai enggau bala pemesai komuniti di Kuching ba taun 2021, rayat menua berasai temegah ati.

Tang kebendar, jaku nya nadai reti enti status Sabah enggau Sarawak enda nyengala berubah seagi bedau dibantai sereta dikemendar ba Parlimen lalu udah nya digazet.

Reti nya, Sabah enggau Sarawak tetap dirintai nyadi dua ari 13 nengeri dalam Konstitusyen Perintah Besai (Federal Constitution).

Kena 2 April 2023, Menteri ba Opis Menteri Besai (Pekara Sabah, Sarawak enggau Pengawa Khas), Datuk Armizan Mohd Ali madah, peminta rasmi apin digaga Perintah Sabah enggau Perintah Sarawak ngambi aum diatur dikena ngenuku reti jaku wilayah ungkup kededua menua nya.

Ku iya, penemu kededua perintah pasal pekara nya meseti didinga dulu.

Jaku wilayah nya meseti dipeda nitih konteks undang-undang sereta Konstitusyen Perintah Besai pasal status Sabah enggau Sarawak ti bendar.

Pekara nya meh dipejurai penganalisis politik ti mega Felow Kanan Majlis Profesor Negara, Datuk Dr Jeniri Amir, ba siti artikel ditulis iya bejuluk Bukan perubahan kosmetik kena 9 Oktober tu tadi dalam Suara Sarawak.

WILAYAH TAUKA NENGERI

Enti Sarawak deka nyadi siti ari tiga wilayah Malaysia, Sempekat Malaysia 1963 (MA63) meseti dipasuk ke dalam Pekara 160 (2) Konstitusyen Perintah Besai.

Enti deka ngubah Konstitusyen, sukung meseti bisi ari kaban Parlimen di Semenanjung Malaysia, nyengkaum ari Parti Islam SeMalaysia (PAS) enggau Parti Pribumi Bersatu Malaysia (Bersatu).

Kati sida deka nyukung ubah nya tauka enda? Enti semua orang ransing lalu bisi niat manah deka ngamatka juluk nya, nadai kebuah sida enggai nyukung.

Patut dikeingat sebedau Malaysia ditumbuh ba taun 1963, Sabah enggau Sarawak endang dua entiti politik ti ngati ke diri (bebas), sebaka enggau Singapore sereta Persekutuan Tanah Melayu. 

 Taja pia, Singapore ditingkil ari Malaysia ba taun 1965 lalu Sarawak enggau Sabah terus beretan dalam Malaysia nyentuk sehari tu.

Kontroversi enggau penusut bisi nyadi ketegal isu jaku wilayah sereta nengeri.

Kati Sarawak tauka Sabah siti ari tiga wilayah tauka siti ari 13 nengeri?

Rayat, tuai sereta aktivis politik di Sabah enggau Sarawak deka menua kitai dikumbai wilayah laban ba penemu kitai, kededua menua nya endang entiti politik ngati ke diri (bebas) sebedau penumbuh Malaysia.

Tang penemu bala tuai politik enggau pemegai kuasa ba Perintah Besai enda sebaka taja pen sida ke bendar nerima fakta iya nya Sabah enggau Sarawak mega menua ti mungkal tauka nengkebang Persekutuan Malaysia.

Ba penemu sida ari Semenanjung, pengudah Malaysia ditumbuh, menua tu meseti dikenuku tauka dikumbai nengeri ti sebaka mega enggau 11 nengeri bukai di Semenanjung.

Penanggul nya nyadi pengudah Pekara 2 ba baruh Artikel 2(b) dalam Konstitusyen Besai diubah ba taun 1976 ti enda agi meri bida tauka pengelebih ngagai menua Borneo iya nya Sabah enggau Sarawak.

Ubah nya mega disukung sekeda bala tuai politik sereta kaban Parlimen ari Sabah enggau Sarawak empu maya nya ti ngujung ke kededua menua nya dipegulai enggau nengeri bukai ari Semenanjung nitih rintai urup.

Diatu isu nya kebendar tebuka ngagai bemacham penemu sereta runding seraris enggau penemu siku-siku.

NYAGA KAUL

Kena 4 Januari 2023, Menteri Besai, Datuk Seri Anwar Ibrahim madah, bala tuai diatu meseti bisi pengeransing deka ngetanka tuju enggau semangat asal penumbuh Malaysia nitih MA63.

Sempekat nya meseti dipebasa laban pekara ba sempekat nya endang pemutus ti nyeremin penemu bala tuai kelia ti dalam sereta jauh tinjau.

Semua pekara ti bisi ditulis ba MA63 meseti diaku sereta dikeamat enti kitai deka meda menua tu terus mansang ke mua nyadi menua federasyen ti progresif, tegap sereta adil.

Nama pemaik sereta empas enti status Wilayah Sarawak enggau Wilayah Sabah udah digazet?

Ku penemu Jeniri, nengeri bukai enda patut ngembuan penemu ti ngumbai sida dichiping tauka digaga baka anak tiri lalu sebarang pekara ti ngasuh menua pambar patut diseliah.

Nya alai, kaul manah entara perintah di Sabah, Sarawak enggau Putrajaya beguna amat lalu ketigatiga menua patut segulai sejalai.

Enti enda, segang ti bisi ari sukut politik, pekara rama, ekonomi enggau pemansang infrastruktur deka majak besai lalu nya enda manah ke pemujur menua jemah ila sereta nempa menua bansa.

Pengakang ati endang bisi laban udah tentu bisi orang ti ngumbai Sabah sereta Sarawak sama bela enggau Wilayah Persekutuan baka Labuan, Putrajaya sereta Kuala Lumpur.

RETI WILAYAH

Ba penemu Jeniri baru, leka jaku wilayah kebendar bisi bemacham reti lalu ba konteks Konstitusyen, reti wilayah nya bemalin ke jaku region dalam jaku English.

Nyadi, status Sarawak enggau Sabah enda ulih dikumbai sebaka enggau wilayah baka Labuan ti ngembuan status ti udah tentu baruh agi ari Sarawak enggau Sabah.

Ke diatu, Pekara 160(2) bemalin ke reti federasyen ti ditumbuh nitih Sempekat Persekutuan Tanah Melayu 1957, ukai MA63. 

Nya alai, pekara nya dalam Konstitusyen meseti diubah ngambi Sarawak ulih dikenuku enggau chara sah nyadi ‘wilayah’ dalam menua Malaysia.

Pengaku nengah gazet nya deka ngengkah penuduk Sabah enggau Sarawak ba tikas ti tinggi agi enti dibanding enggau nengeri di Semenanjung.

Nyadi pekara ti dikumbai wilayah nya nunda konteks penumbuh Malaysia ti nyerakup tiga wilayah iya nya Persekutuan Tanah Melayu, Sabah enggau Sarawak. 

Pia mega, ubah jaku ari nengeri ngagai wilayah dikena ngenuku status Sarawak enggau Sabah meseti dibai ngagai Raja-Raja Melayu dulu.

Wilayah ukai semina jaku dikena ngelai Sabah sereta Sarawak ari nengeri bukai di Semenanjung tang mega bisi kaul enggau pengawa bekunsi status ti sebaka entara tiga entiti iya nya Sabah, Sarawak enggau Semenanjung.

Pekara nya ulih negapka agi penyerakup menua sereta kaul nasional dalam konteks nempa menua.

Ubah status nya ukai semina meri reti Sabah, Sarawak enggau Semenanjung meseti dikangau wilayah lalu enda nyebut nengeri dikena nangkup reti status kededua menua nya sama tikas enggau status Semenanjung.

Rayat Sarawak enggau Sabah semina deka nerima ubah ba jaku nya enti sema ubah nya nyeremin mega ubah ba polisi perintah besai ngagai Sabah enggau Sarawak.

Enti enda, ku Jeniri, pekara nya semina ubah kosmetik aja (ke lawa bunyi aja) ti enda nguntung rayat lalu nadai ngundan reti ti beguna.

Ambi ke chunto, ari sukut bajet patut bisi pengeransing politik deka meri agih belanja ti mayuh agi ngagai Sarawak enggau Sabah, seraris enggau status wilayah kededua menua.

NEGI HAK SARAWAK

Sarawak enggau Sabah ransing deka ngubah nasip rayat enggau munas penyeranta, nyendia infrastruktur sereta fasiliti pemun, bekal ai enggau kuasa karan, klinik, sepital, sekula sereta pekara bukai dikena nyapai juluk nengeri maju ti bepenatai pemisi tinggi manggai ba taun 2030.

Perintah Sarawak ti dipegai Gempung Parti Sarawak (GPS) baruh iring Datuk Patinggi Tan Sri Abang Johari Tun Openg ransing ngetan hak Sarawak ba Federasyen Malaysia seraris enggau MA63, Ripot Komiti Entara Perintah sereta Konstitusyen Sarawak enggau Konstitusyen Perintah Besai.

Pekara nya bisi disebut dalam Teras 2 Manifesto GPS lebuh Pengawa Bepilih Besai Ke-15 ti bepelasar ke rambai jaku Nyamin Sarawak Tegap, Maju, Lantang.

Ubah ngagai status menua nya meseti disukung enggau agih belanja pemansang ti chukup besai ngagai Sabah enggau Sarawak.

Sarawak enggau Sabah patut dikaul ngena chara ti adil sereta sebela.

Pemutus Anwar ti deka nungkap penyampau geran khas ti chukup ngagai Sabah enggau Sarawak nitih Pekara 112D Konstitusyen Besai genap lima taun sekali patut diterima manah.

Agih belanja RM300 juta diberi ngagai Sarawak ba taun 2023 lalu penyampau nya mega agi diberi ba taun baru.

Anwar mega setuju nyerah ngagai perintah nengeri ngaga pemutus penuh pasal sebarang projek ti beungkus baruh RM50 juta tang meseti nitih atur pekara wang.

Ba penemu Jeniri, lalau niang Ex-Sapit Premier Sarawak, Tan Sri Dr James Jemut Masing patut seruran dikeingat.

Masing kala nanya, “Kati Sarawak siti ari 14 nengeri tauka siti ari empat wilayah ti nyain Sempekat Malaysia?”

Ku iya, enti tuai perintah besai enda ulih nyaut tanya nya, rayat Sarawak deka terus tinggal ari sukut agih belanja pemansang.

“Sida meseti seruran dikeingat pasal pemereti ati lebuh nempa Malaysia, sempekat ti disain, penuduk Sarawak enggau Sabah dalam menua federasyen sereta hak khas enggau autonomi ti dipenggi kitai,” ku Masing.

Pengudah 60 taun merdeka, Sarawak patut dikaul enggau adil sereta sebela lalu ulih bediri sama tinggi sereta duduk sama baruh enggau Semenanjung Malaysia.