KONFLIK ketenteraan antara Amerika Syarikat (AS), Israel dan Iran meningkat secara mendadak selepas serangan udara dan peluru berpandu terhadap beberapa sasaran strategik di Iran pada akhir Februari lalu.

Serangan tersebut menyasarkan kemudahan ketenteraan serta infrastruktur yang berkaitan dengan program nuklear Iran. Beberapa letupan dilaporkan berlaku di bandar-bandar utama termasuk Tehran.

Malah, beberapa pemimpin tertinggi Iran dilaporkan terkorban dalam serangan bom mengejut oleh Amerika Syarikat.

Serangan tersebut mencetuskan kemarahan Iran dan keadaan konflik kini dilaporkan semakin parah.

Sebagai tindak balas, Iran melancarkan serangan balas menggunakan peluru berpandu dan dron terhadap sasaran yang berkaitan dengan Amerika Syarikat serta sekutunya di rantau Timur Tengah.

Antara sasaran yang dilaporkan termasuk pangkalan tentera Amerika Syarikat di beberapa negara Teluk, selain Israel yang merupakan sekutu rapat Amerika Syarikat.

Selain itu, Iran juga dilaporkan menyasarkan kemudahan minyak Arab Saudi termasuk yang dikendalikan oleh syarikat Saudi Aramco.

Tindakan ini mempunyai implikasi geopolitik yang besar kerana Arab Saudi merupakan sekutu strategik Amerika Syarikat di Timur Tengah serta antara pengeluar minyak terbesar di dunia.

Sasaran terhadap infrastruktur tenaga tersebut menunjukkan konflik ini tidak lagi terhad kepada sasaran ketenteraan, sebaliknya melibatkan aset ekonomi strategik yang mempunyai kepentingan global.

Perkembangan konflik ini turut memberi kesan segera kepada pasaran tenaga dunia.

Harga minyak melonjak dengan ketara di pasaran Asia pada awal minggu berikutan serangan ketenteraan oleh Amerika Syarikat dan Israel ke atas Iran.

Pada awal dagangan, harga minyak mentah Brent meningkat melebihi ASD80 setong berbanding harga penutup ASD72.87 setong pada Jumaat sebelumnya, sekali gus menunjukkan peningkatan lebih daripada sembilan peratus dalam tempoh yang singkat.

Brent merupakan penanda aras utama harga minyak mentah dunia dan perubahan harga ini mencerminkan kebimbangan pasaran terhadap kemungkinan gangguan bekalan minyak akibat konflik tersebut.

Ketegangan di Timur Tengah juga menimbulkan kebimbangan serius terhadap keselamatan laluan perdagangan tenaga global, khususnya di Selat Hormuz.

Selat ini merupakan laluan maritim yang strategik kerana kira-kira 20 peratus daripada bekalan minyak dunia melalui laluan tersebut setiap hari.

Data daripada Energy Information Administration (EIA) menunjukkan antara 20 hingga 21 juta tong minyak sehari dihantar melalui Selat Hormuz, termasuk eksport utama dari negara pengeluar seperti Arab Saudi, Iraq, Kuwait, Emiriah Arab Bersatu dan Iran sendiri.

Selain minyak mentah, laluan ini juga penting bagi perdagangan gas asli cecair (LNG), dengan hampir satu pertiga daripada perdagangan LNG dunia melalui kawasan yang sama.

Selain itu, kira-kira satu perlima daripada jumlah perdagangan petroleum dunia melalui Selat Hormuz, sekali gus menjadikannya antara laluan tenaga paling penting di dunia.

Negara Asia seperti China, India, Jepun dan Korea Selatan merupakan antara pengimport utama minyak yang melalui laluan tersebut.

Sebagai contoh, lebih daripada 70 peratus minyak yang melalui Selat Hormuz dihantar ke pasaran Asia.

Hal ini bermakna sebarang gangguan terhadap laluan tersebut akan memberi kesan langsung kepada keselamatan tenaga di rantau Asia serta kestabilan ekonomi negara pengimport minyak utama.

Sekiranya konflik ketenteraan berpanjangan dan keselamatan di Selat Hormuz terganggu, kesannya terhadap pasaran tenaga global boleh menjadi amat serius.

Banyak syarikat perkapalan dan pengangkutan minyak mungkin terpaksa mengelakkan laluan tersebut atas faktor keselamatan, sekali gus mengurangkan kapasiti penghantaran minyak ke pasaran antarabangsa.

Gangguan terhadap laluan strategik ini boleh menyebabkan kekurangan bekalan minyak di pasaran global, seterusnya meningkatkan tekanan terhadap harga minyak mentah.

Selain risiko keselamatan, kos insurans maritim bagi kapal tangki minyak juga dijangka meningkat secara mendadak sekiranya konflik terus memuncak.

Dalam situasi konflik di rantau Teluk sebelum ini, premium insurans untuk kapal yang melalui kawasan berisiko boleh meningkat sehingga beberapa kali ganda.

Peningkatan kos logistik dan insurans ini akhirnya akan dipindahkan kepada pengguna melalui kenaikan harga minyak serta kos perdagangan global.

Secara sejarah, sebarang ketegangan di Selat Hormuz sering memberi kesan besar kepada harga minyak dunia.

Jika laluan ini terganggu secara ketara, penganalisis tenaga antarabangsa menganggarkan harga minyak boleh meningkat melebihi ASD100 setong dalam tempoh yang singkat.

Dalam senario yang lebih ekstrem, sekiranya eksport minyak dari negara Teluk terhenti atau berkurang secara besar-besaran, harga minyak global berpotensi meningkat antara ASD120 hingga ASD150 setong, bergantung pada tempoh gangguan bekalan.

Kenaikan harga minyak yang mendadak bukan sahaja memberi kesan kepada negara pengimport tenaga, malah turut meningkatkan kos pengangkutan, kos pengeluaran industri serta inflasi global.

Banyak sektor ekonomi seperti pengangkutan, penerbangan, pembuatan dan logistik bergantung pada kestabilan harga tenaga.

Oleh itu, kenaikan harga minyak yang berpanjangan boleh memperlahankan pertumbuhan ekonomi global.

Implikasi ekonomi akibat kenaikan harga minyak juga boleh memberi tekanan kepada ekonomi negara membangun. Negara yang bergantung pada import tenaga, termasuk banyak negara di Asia, akan berdepan peningkatan kos tenaga serta kos logistik.

Dalam konteks Malaysia, kenaikan harga minyak global boleh memberi kesan kepada nilai ringgit, kos bahan api domestik serta harga barangan yang berkaitan dengan kos pengangkutan dan logistik.

Secara keseluruhannya, konflik antara Amerika Syarikat dengan Iran bukan sahaja melibatkan dimensi ketenteraan dan geopolitik, malah turut memberi kesan langsung kepada kestabilan pasaran tenaga global.

Sekiranya konflik ini berlanjutan atau terus meluas, gangguan terhadap infrastruktur tenaga serta laluan perdagangan strategik seperti Selat Hormuz berpotensi mencetuskan krisis bekalan tenaga yang lebih besar, meningkatkan inflasi global serta mewujudkan ketidaktentuan ekonomi yang lebih luas di peringkat antarabangsa.

• Penulis ialah Pensyarah Ekonomi Universiti Teknologi Sarawak