PERKAHWINAN bukan sahaja menjalinkan kasih antara dua individu, malah menyatukan dua keluarga. Dalam proses penyatuan kedua-dua insan tersebut, hantaran perkahwinan menjadi simbol yang penting.

Berdasarkan dapatan kajian, sejarah hantaran perkahwinan di Malaysia amat kaya dan berakar umbi dalam budaya masyarakat. Barangan hantaran memainkan peranan penting dalam proses pertunangan dan seterusnya perkahwinan.

Sesungguhnya, hantaran melambangkan kesungguhan dan komitmen antara dua keluarga yang bakal disatukan. Oleh itu, pada minggu ini, saya akan berkongsi tentang setiap barangan yang digunakan serta makna di sebaliknya dalam perkahwinan adat abang saudara saya, Mark Dennis, dengan isterinya, Low Sze Sheen.

Hantaran perkahwinan tradisional masyarakat Orang Ulu merangkumi barangan yang mempunyai nilai budaya tinggi, seperti gong (tawak), parang ilang (parang tradisional), manik pusaka serta tempayan atau balang besar.

Semua barangan yang saya kongsikan ini digunakan semasa Adat Tepuku Te’dan Tai Nao’. Adat Tepuku Te’ merupakan upacara pertunangan rasmi dalam tradisi masyarakat Kenyah yang hampir menyamai konsep merisik dan mengikat tali pertunangan.

Antara barangan hantaran yang digunakan ialah jatung atau tawek, iaitu gong. Selepas perarakan Adat Tepuku Te’ dan Tai Nao’ selesai, pengantin lelaki dan pengantin perempuan akan duduk di atas gong tersebut. Mereka kemudiannya akan makan bersama sebagai simbol agar perkahwinan mereka dirahmati.

Gong membawa maksud sebagai sengau, iaitu pelindung kepada keluarga. Gong juga berfungsi sebagai penyengin, iaitu menyejukkan suasana di dalam rumah supaya pasangan pengantin dapat hidup dengan aman dan damai.

Barangan hantaran yang kedua ialah baeng (parang). Dalam setiap lapan pusingan Adat Tepuku Te’, parang digunakan oleh ketua perarakan untuk menandakan setiap kayu api yang dipilih. Parang itu juga digunakan dalam upacara pemberian butiran beras kepada setiap anggota perarakan.

Here is the rearranged text, copied exactly as provided, without any alteration, no bold words, with line spacing added between paragraphs for easier reading.

Selepas perarakan selesai, pengantin lelaki dan pengantin perempuan akan menekapkan tangan pada kedua-dua permukaan bilah parang dengan disokong oleh setiap anggota perarakan.

Parang tersebut membawa maksud ‘pengaeng dalem pengudip’, iaitu kekuatan dalam kehidupan dan ‘muat pengelanlu dalem pita pengudip’, iaitu diberikan kekuatan untuk mencari rezeki dalam kehidupan.

Barangan hantaran seterusnya ialah lambung bang dan manik.

Lambung bang membawa maksud yang sama seperti gong.

Manik tersebut terdiri daripada ca kelem bau, iaitu sebutir manik biru terang; ca kelem bedek, iaitu sebutir manik biru tua; dan nem lukut bala, iaitu enam butir manik merah.

Lambung bang, manik kelem bau, kelem bedek dan enam butir manik lukut bala dibungkus dengan sehelai kain putih yang panjangnya kira-kira satu meter.

Kain putih tersebut melambangkan harapan agar anak pasangan pengantin kelak hidup dalam keadaan suci, bersih dan terhindar daripada segala masalah.

Barangan hantaran seterusnya ialah keluma (sarung).

Keluma menjadi tanda penghargaan atau hadiah kepada isteri sebagai lambang penerimaannya dalam keluarga.

Barangan ini merupakan antara hantaran dalam Adat Tepuku Te’ yang dipersembahkan kepada para hadirin yang menyaksikan majlis perkahwinan Mark dan Sheen pada malam tersebut.

Dalam upacara Adat Tepuku Te’, kayu api turut digunakan.

Ketua perarakan yang mewakili pengantin lelaki akan memilih sebatang kayu api dalam setiap pusingan ketika rombongan mengelilingi pentas.

Kayu api tersebut kemudiannya ditandakan dengan parang sebelum diserahkan kepada anggota perarakan.

Kayu api itu melambangkan keupayaan pengantin lelaki untuk bekerja dan menyediakan keperluan asas bagi keluarga baharunya.

Barangan seterusnya ialah belanyat (beg rotan).

Beg tersebut digunakan untuk menyimpan kayu api yang dipilih sepanjang lapan pusingan perarakan.

Wanita yang berada di barisan paling belakang akan mengambil kayu api yang dipilih oleh ketua perarakan lalu menyimpannya di dalam beg rotan.

Baeng, sarung dan manik juga lazimnya disimpan di dalam beg berkenaan.

Sementara itu, sanang (canang), dimainkan oleh pemainnya untuk mengiringi rombongan sepanjang perarakan.

Bunyi pukulan sanang berfungsi sebagai muzik iringan dan hiburan.

Bunyi yang dihasilkan juga dipercayai dapat menghalau roh jahat.

Jako, iaitu rokok kampung, pula melambangkan keharmonian, layanan mesra dan waktu beristirahat.

Pada zaman dahulu, masyarakat mempercayai asap daripada jako dapat membawa doa ke alam roh.

Barangan seterusnya ialah ruma kubo’ (teratak).

Teratak berbentuk segi empat itu digantung di tengah-tengah pentas.

Bumbungnya diperbuat daripada rokok tradisional yang dikenali sebagai jako, manakala bingkainya diperbuat daripada buluh dan diikat dengan rotan.

Menjelang akhir upacara perarakan, ketua perarakan akan mengambil sebatang jako untuk dihisap sebelum dikongsi dengan para hadirin.

Barangan terakhir ialah replika suei tebengang (burung kenyalang).

Burung kenyalang jantan dikenali kerana memberikan makanan kepada pasangannya ketika burung betina mengeram telur.

Burung tersebut melambangkan kesetiaan, pengorbanan dan tanggungjawab dalam menyediakan keperluan keluarga.

Kesimpulannya, setiap barangan yang dibawa semasa upacara merisik, meminang dan penyerahan hantaran dalam perkahwinan masyarakat Orang Ulu mempunyai nilai simbolik yang tinggi.

Demikianlah perkongsian ringkas mengenai adat perkahwinan masyarakat Orang Ulu.