MENJELANG Pilihan Raya Negeri Ke-13 (PRN-13), Sarawak sekali lagi berada di persimpangan penting dalam menentukan hala tuju politik dan pembangunannya.
Lapan tahun selepas pembubaran Gabungan Parti Sarawak (GPS) pada 2018, rakyat mempunyai ruang untuk menilai sejauh mana dasar Kerajaan Sarawak telah membawa perubahan kepada kehidupan mereka.
Dalam tempoh itu, landskap pembangunan Sarawak memperlihatkan beberapa perubahan ketara, khususnya dalam usaha meningkatkan hasil negeri.
Selain itu, memperkukuh kedudukan dalam sektor minyak dan gas, meluaskan infrastruktur serta membuka peluang pendidikan kepada anak Sarawak.
Namun, menilai pencapaian sesebuah kerajaan bukan sekadar melihat angka dalam belanjawan atau projek yang diumumkan.
Ukuran yang lebih bermakna ialah sejauh mana dasar tersebut memberikan manfaat kepada rakyat, termasuk keluarga berpendapatan rendah, penduduk luar bandar, golongan muda dan masyarakat di kawasan pedalaman.
Antara perubahan penting sepanjang pentadbiran GPS ialah peningkatan hasil Kerajaan Sarawak. Peningkatan itu mencerminkan perubahan keupayaan fiskal Sarawak.
Ia termasuk sumbangan cukai jualan negeri ke atas produk petroleum serta usaha memperkukuh kedudukan negeri dalam pengurusan sumber ekonominya.
Maknanya kepada rakyat sangat jelas. Hasil yang lebih besar memdedakan ruang fiskal untuk membiayai pembangunan, memperluas bantuan sosial dan meningkatkan kemudahan awam.
Namun, kekuatan kewangan kerajaan hanya benar-benar bermakna apabila diterjemahkan kepada manfaat yang dapat dirasai masyarakat.
Penduduk kampung mahu bekalan air bersih yang konsisten. Keluarga di kawasan pedalaman memerlukan bekalan elektrik yang stabil. Peniaga kecil pula memerlukan jalan yang baik, capaian Internet dan peluang mengembangkan perniagaan.
Justeru, peningkatan hasil Sarawak perlu berjalan seiring dengan pengurusan kewangan yang berhemah, ketelusan perbelanjaan serta pelaksanaan projek yang berkesan.
Rakyat bukan sahaja berhak mengetahui berapa banyak hasil dikutip, malah bagaimana wang itu dibelanjakan dan apakah pulangan yang diterima masyarakat.
Pembangunan mesti sampai ke akar umbi. Sarawak mempunyai cabaran geografi yang besar. Penempatan berselerak, jarak perjalanan yang jauh dan kos pembinaan yang tinggi menjadikan pembangunan infrastruktur satu tanggungjawab yang berterusan.
Dalam konteks ini, pelaksanaan projek jalan raya, jambatan, bekalan air, elektrik luar bandar dan telekomunikasi mempunyai kepentingan langsung terhadap kehidupan rakyat.
Jalan yang lebih baik membantu petani membawa hasil ke pasaran. Bekalan elektrik membuka ruang kepada kegiatan ekonomi yang lebih produktif.
Internet pula membolehkan pelajar mendapatkan bahan pembelajaran dan usahawan memasarkan produk melangkaui kawasan kampung.
Bagi penduduk luar bandar, pembangunan tidak semestinya diukur melalui bangunan pencakar langit atau projek mega.
Kadangkala, sebuah jambatan yang memendekkan perjalanan ke sekolah atau tadahan kemudahan kesihatan memberikan kesan yang jauh lebih besar kepada kehidupan seharian.
Kerajaan GPS perlu memastikan kesinambungan pembangunan ini, khususnya di kawasan yang masih berdepan kekurangan kemudahan asas.
Projek yang diumumkan mesti disusuli pelaksanaan mengikut jadual, manakala masalah yang berlarutan perlu ditangani dengan segera.
Pendidikan percuma adalah pelaburan untuk generasi seterusnya. Maka, satu lagi dasar yang mendapat perhatian ialah Skim Pendidikan Tinggi Percuma Sarawak (FTES), yang mula dilaksanakan tahun ini.
Kerajaan Sarawak memperuntukkan dana besar bagi pelaksanaannya pada tahun tersebut, dengan 64 program ijazah sarjana muda terpilih ditawarkan di empat institusi milik Sarawak.
Skim itu dijangka memberi manfaat kepada kira-kira 10,000 pelajar, bergantung pada bidang permohonan dan kelayakan.
Dasar ini membawa pesan pendidikan tinggi merupakan pelaburan strategik untuk membangunkan modal insan Sarawak.
Bagi keluarga yang perlu mengurus perbelanjaan harian, penjagaan boleh membuka peluang kepada anak-anak melanjutkan pelajaran.
Bagaimanapun, kejayaan dasar pendidikan tidak boleh diukur berdasarkan jumlah penerima semata-mata.
Persoalan seterusnya ialah sama ada graduan memperoleh pekerjaan yang sesuai, kemahiran mereka memenuhi keperluan industri dan peluang pendidikan turut dapat dinikmati oleh anak muda daripada keluarga kurang berkemampuan.
Pendidikan percuma juga perlu bergerak seiring dengan latihan teknikal, pendidikan digital dan pembangunan keusahawanan.
Mallamat akhirnya bukan hanya melahirkan graduan, tetapi membina generasi yang mampu mencipta pekerjaan, mengembangkan ekonomi tempatan dan menyumbang kepada pembangunan negeri.
Ekonomi baharu yang mengurangkan kebergantungan kepada sumber semula jadi.
Sarawak tidak boleh bergantung selama-lamanya kepada minyak dan gas. Sumber semula jadi memberikan hasil yang penting, tetapi ekonomi masa depan memerlukan asas yang lebih pelbagai.
Sebab itu, tumpuan kepada tenaga boleh baharu, hidrogen, industri bernilai tinggi, teknologi digital dan pelaburan berasaskan pengetahuan menjadi sebahagian daripada agenda pembangunan negeri.
Strategi Pembangunan Pasca-COVID-19 2030 (PCDS 2030), yang kini diteruskan melalui Rancangan Malaysia Ke-13 Sarawak bagi tempoh 2026 hingga 2030, menetapkan sasaran meningkatkan saiz ekonomi negeri kepada RM282 bilion menjelang 2030.
Sasaran ini menggambarkan skala cita-cita pembangunan Sarawak.
Namun, pertumbuhan ekonomi yang besar tidak semestinya bermakna semua isi rumah menikmati peningkatan pendapatan pada kadar yang sama.
Oleh itu, pelaburan baharu perlu membuka peluang pekerjaan berkualiti, memperluas latihan kemahiran dan memberi ruang kepada syarikat tempatan menjadi sebahagian daripada rantaian bekalan industri.
Petani, nelayan, perusahaan mikro dan peniaga kecil juga perlu memperoleh manfaat daripada pertumbuhan ekonomi negeri. Pencapaian perlu disertai akauntabiliti.
Menjelang PRN-13, dasar dan rekod pentadbiran wajar menjadi antara perkara utama dalam pertimbangan rakyat.
Penilaian tidak sepatutnya terbatas kepada slogan, sentimen atau pertelengkahan antara parti.
GPS boleh dinilai berdasarkan dasar yang diperkenalkan, peningkatan hasil negeri, pelaburan, pembangunan infrastruktur dan inisiatif pendidikan.
Pada masa yang sama, rakyat boleh meneliti keberkesanan pelaksanaan, projek yang tertangguh, masalah bekalan asas serta jurang pembangunan yang masih wujud.
Begitu juga, mana-mana pihak yang menawarkan alternatif kepada kerajaan sedia ada perlu menjelaskan bagaimana dasar mereka akan dilaksanakan, dari mana sumber pembiayaan diperoleh dan apakah hasil yang boleh diukur.
Dalam demokrasi, sokongan rakyat tidak bermakna kerajaan terlepas daripada tanggungjawab menjawab persoalan.
Sebaliknya, mandat yang diberikan perlu disertai komitmen untuk bekerja dengan lebih telus, cekap dan bertanggungjawab.
Akhirnya, masa depan Sarawak tidak ditentukan oleh angka pertumbuhan ekonomi semata-mata.
Ia ditentukan oleh sejauh mana pertumbuhan itu memperbaiki kehidupan rakyat, merapatkan jurang pembangunan dan memberikan keyakinan kepada generasi muda untuk membina masa depan di negeri sendiri.
Aspirasi 2030 bukan sekadar sasaran dalam dokumen perancangan.
